لوله کشی اسپرینکلر

لوله کشی اسپرینکلر یکی از مهم ترین مراحل اجرای سیستم اطفا حریق اسپرینکلر است؛ مرحله ای که اگر درست طراحی و اجرا نشود، حتی بهترین اسپرینکلرها هم در لحظه آتش سوزی عملاً بی فایده خواهند بود.

در واقع، عملکرد کل سیستم اسپرینکلر به این شبکه لوله کشی وابسته است؛ شبکه ای که باید در شرایط اضطراری، آب را با دبی، فشار و زمان مناسب به محل حریق برساند.

در این مقاله، به صورت کامل و کاربردی بررسی می کنیم:

• لوله کشی اسپرینکلر چیست؟
• سیستم اسپرینکلر چگونه عمل می کند؟
• انواع روش های لوله کشی اسپرینکلر؟
• نحوه اجرای لوله کشی اسپرینکلر؟
• استانداردهای لوله کشی اسپرینکلر؟
• و در نهایت، اینکه کدام جنس لوله برای اسپرینکلر بهتر است؟

سیستم اطفا حریق اسپرینکلر چیست و چگونه عمل می کند؟

سیستم اطفا حریق اسپرینکلر، یک سیستم خودکار است که در صورت افزایش دما ناشی از آتش سوزی، فعال می شود. هر اسپرینکلر به صورت مستقل عمل می کند و فقط ناحیه ای که دچار حریق شده را پوشش می دهد.
مکانیزم عملکرد ساده است اما اجرای آن حساس است:

1. اول شاهد افزایش دما هستیم
2. سپس، شکست المان حرارتی اسپرینکلر (حباب شیشه ای یا فیوز)
3. باز شدن مسیر خروج آب
4. پاشش آب با الگوی مشخص روی حریق

اما این زنجیره فقط زمانی درست کار می کند که سیستم لوله کشی اسپرینکلر به درستی طراحی و اجرا شده باشد.

سیستم لوله کشی اسپرینکلر چیست؟

سیستم لوله کشی اسپرینکلر شبکه ای از لوله هاست که آب را از منبع تأمین (بوستر پمپ، مخزن، یا شبکه شهری) به اسپرینکلرها منتقل می کند. این سیستم شامل لوله های اصلی، شاخه ای و اسپرینکلرها است.

لوله اصلی (Main Pipe) در سیستم لوله کشی اسپرینکلر

لوله اصلی در سیستم اسپرینکلر، ستون فقرات این شبکه است که آب را از منبع تأمین می گیرد و به رایزرها و لوله های شاخه ای هدایت می کند. این لوله وظیفه انتقال حجم زیاد آب با حداقل افت فشار و تأمین آب برای چند اسپرینکلر به طور هم زمان را دارد.

وظایف لوله اصلی

• انتقال حجم زیاد آب با حداقل افت فشار
• تغذیه هم زمان چند شاخه اسپرینکلر
• اتصال به بوستر پمپ آتش نشانی، مخزن آب و رایزرهای عمودی
• حفظ فشار طراحی شده سیستم در زمان آتش سوزی

در صورت انتخاب نادرست یا اجرای نامناسب لوله اصلی، عملکرد کل سیستم دچار افت می شود.

مکان اجرای لوله اصلی

لوله اصلی بسته به نوع ساختمان به صورت افقی در پارکینگ، موتورخانه، زیر سقف سوله یا سالن صنعتی و یا به صورت عمودی در قالب رایزر اصلی اجرا می شود. معمولاً این لوله دارای قطر بزرگ تر از لوله های فرعی است و مسیر آن کوتاه تر اما حیاتی تر است.

نکات مهم درباره لوله اصلی

• قطر بزرگ تر نسبت به Branch Line
• مسیر کوتاه و حیاتی
• اتصال مستقیم به منبع آب تأمین

در سیستم های اسپرینکلر، لوله اصلی نقش کلیدی در تأمین آب برای سیستم آتش نشانی ایفا می کند.

تعیین قطر لوله اصلی در سیستم اسپرینکلر

قطر لوله اصلی در سیستم لوله کشی اسپرینکلر باید بر اساس محاسبات دقیق و اصول مهندسی تعیین شود و نمی توان آن را حدسی انتخاب کرد. این محاسبات به عواملی مانند تعداد اسپرینکلرها، دبی آب مورد نیاز، فشار خروجی پمپ، افت فشار مجاز و الزامات استاندارد NFPA 13 بستگی دارد.

عوامل موثر در تعیین قطر لوله اصلی

• تعداد اسپرینکلرهای تغذیه شونده
• دبی مورد نیاز هر ناحیه
• فشار خروجی پمپ
• افت فشار مجاز طبق استاندارد
• الزامات استاندارد NFPA 13

بنابراین، در نقشه های اصولی، لوله اصلی همیشه بخشی از محاسبات هیدرولیکی است و نه صرفاً یک خط ضخیم تر در پلان.

اشتباهات رایج در طراحی لوله اصلی

برخی از اشتباهات رایج که ممکن است باعث رد تأییدیه پروژه ها شوند عبارتند از:

• کوچک گرفتن قطر لوله اصلی برای کاهش هزینه ها
• تغییر مسیر لوله اصلی بدون اصلاح محاسبات هیدرولیکی
• استفاده از اتصالات غیراستاندارد در مسیر لوله اصلی
• ساپورت ضعیف یا فاصله آویز نامناسب
• مشکلات ناشی از اشتباهات طراحی

این اشتباهات می توانند منجر به مشکلات زیر شوند:

• افت فشار
• عملکرد ناقص
• مشکلات در زمان تست سیستم
• اجزای دیگر سیستم اسپرینکلر

در کنار لوله اصلی، سایر بخش های سیستم نیز باید به طور دقیق طراحی شوند تا از عملکرد صحیح سیستم اطمینان حاصل شود:

• لوله های فرعی (Branch Line)
• رایزرها (Riser)
• اتصالات (زانوها، سه راهی ها)
• شیرآلات کنترلی و تست
• ساپورت ها و آویزها

طراحی نادرست در این بخش ها می تواند منجر به افت فشار، تأخیر در رسیدن آب یا عدم پوشش صحیح حریق شود.

مطابق تصویر بالا :

1. ورودی تأمین آب (Water Supply Inlet)

این بخش نقطه ورود آب به سیستم اسپرینکلر است.

آب می تواند از شبکه آب شهری، مخزن آب آتش نشانی یا ترکیبی از این منابع تأمین شود. این نقطه اهمیت زیادی دارد، زیرا فشار و دبی قابل دسترس برای کل سیستم لوله کشی اسپرینکلر از همین ورودی تعیین می شود.

2. رایزر (لوله عمودی اصلی)

این بخش رایزر یا لوله عمودی اصلی سیستم است.

رایزر وظیفه دارد آب را از سطح منبع تأمین یا پمپ آتش نشانی به تراز سقف منتقل کند و سپس آن را به لوله های اصلی افقی و لوله های شاخه ای برساند. رایزر یکی از اجزای حیاتی سیستم است که ارتباط مستقیم بین منبع آب و شبکه لوله کشی سقفی را برقرار می کند.

3. مخزن ذخیره آب آتش نشانی

این تجهیز مخزن ذخیره آب مخصوص اطفا حریق است.

وظیفه مخزن، تأمین حجم مشخص و تضمین شده ای از آب برای عملکرد سیستم اسپرینکلر در زمان آتش سوزی است. وجود این مخزن باعث می شود سیستم حتی در صورت افت فشار یا قطع آب شبکه شهری، عملکرد پایدار و قابل اطمینانی داشته باشد.

دقت داشته باشید که، طراحی و اجرای دقیق مسیر انتقال آب از منبع تا نازل های اسپرینکلر، باید به گونه ای باشد که:

• فشار موردنیاز حفظ شود
• دبی طراحی شده تأمین گردد
• سیستم در برابر ضربه، خوردگی و زلزله ایمن باشد

در واقع، اسپرینکلر بدون لوله کشی استاندارد، فقط یک قطعه تزئینی روی سقف است.

انواع روش های لوله کشی اسپرینکلر

بسته به نوع کاربری ساختمان، شرایط اقلیمی و طراحی سیستم، روش های مختلفی برای اجرای لوله کشی اسپرینکلر وجود دارد. در اینجا به معرفی یکی از رایج ترین سیستم ها می پردازیم:

1. سیستم تر (Wet Pipe System)

سیستم تر، رایج ترین نوع لوله کشی اسپرینکلر است که همیشه پر از آب است و برای ساختمان های مسکونی، اداری و تجاری در مناطق بدون خطر یخ زدگی مناسب می باشد.

اجزای اصلی لوله کشی سیستم تر مطابق تصویر

1. منبع تأمین آب
   منبع آب می تواند یکی از موارد زیر یا ترکیبی از آن ها باشد:
   • شبکه آب شهری
   • مخزن ذخیره آب آتش نشانی
   • بوستر پمپ آتش نشانی
     آب از این بخش وارد سیستم شده و همیشه در لوله ها حضور دارد.
2. رایزر (لوله عمودی)
   رایزر وظیفه انتقال آب از سطح منبع یا پمپ به تراز سقف را دارد. در سیستم تر:
   • رایزر همیشه پر از آب است.
   • تجهیزات کنترلی معمولاً روی آن نصب می شوند.
3. لوله اصلی (Main Pipe)
   لوله اصلی در سقف یا زیر سقف اجرا می شود و وظیفه انتقال حجم اصلی آب و تغذیه هم زمان چند لوله شاخه ای را بر عهده دارد.
   • قطر لوله اصلی از لوله های شاخه ای بزرگ تر است و نقش مهمی در محاسبات هیدرولیکی دارد.
4. لوله های شاخه ای (Branch Line)
   این لوله ها از لوله اصلی منشعب شده و اسپرینکلرها به آن ها متصل می شوند.
   • هر لوله شاخه ای تعداد مشخصی اسپرینکلر را تغذیه می کند.
   • آرایش و فاصله این لوله ها طبق استانداردهای مشخص اجرا می شود.
5. اسپرینکلرها
   در سیستم تر، اسپرینکلرها مستقیماً به لوله های پر از آب متصل هستند و تنها اسپرینکلری که حرارت را حس کند فعال می شود. برخلاف تصور عموم، تمامی اسپرینکلرها هم زمان باز نمی شوند.
6. ساپورت ها و آویزها
   تمامی لوله ها با ساپورت و آویز فلزی به سقف متصل می شوند تا:
   • وزن لوله های پر از آب تحمل شود.
   • سیستم در برابر لرزش و زلزله ایمن باشد.
   • از افت تراز و شکست لوله ها جلوگیری شود.

نکات کلیدی درباره لوله کشی اسپرینکلر سیستم تر

سیستم تر یک روش مؤثر و رایج در آتش نشانی است که با توجه به نیاز به همیشه پر بودن لوله ها از آب، در ساختمان های مختلف با کاربری های متفاوت مورد استفاده قرار می گیرد. اجرای درست آن طبق استانداردهای هیدرولیکی از اهمیت بالایی برخوردار است.

ویژگی کلیدی لوله کشی سیستم تر

• لوله ها همیشه پر از آب
• بدون تأخیر در زمان حریق
• مناسب ساختمان های مسکونی، اداری، تجاری، پارکینگ ها
• نامناسب برای مناطق با خطر یخ زدگی

سیستم خشک (Dry Pipe System)

سیستم خشک به جای آب، با هوا یا نیتروژن پر شده و برای مناطق سردسیر یا فضاهایی که احتمال یخ زدگی وجود دارد، مناسب است. این سیستم زمانی که خطر یخ زدگی وجود داشته باشد، از ورود آب به لوله ها جلوگیری می کند و در هنگام بروز آتش سوزی آب به لوله ها وارد می شود.

اجزای سیستم خشک مطابق تصویر

• منبع تأمین آب (Water Supply)
  آب ورودی از مخزن، شبکه شهری یا بوستر پمپ آتش نشانی تأمین می شود.
• شیر سیستم خشک (Dry Pipe Valve)
  شیر اصلی که آب و هوای فشرده را از هم جدا می کند و با افت فشار هوا باز می شود.
• کمپرسور هوا / منبع نیتروژن (Air Compressor / Nitrogen Supply)
  این بخش مسئول تأمین فشار هوا برای پر نگه داشتن لوله ها در حالت خشک است.
• گیج و سوئیچ فشار هوا (Air Pressure Gauge / Switch)
  این قسمت فشار هوای داخل سیستم را نمایش داده و در صورت افت فشار سیگنال ارسال می کند.
• سوئیچ فشار آلارم جریان آب (Waterflow Alarm Pressure Switch)
  ورود آب به سیستم را تشخیص داده و فرمان آلارم را به پنل اعلام حریق ارسال می کند.
• شیر تخلیه (Drain Valve)
  برای تخلیه آب و انجام تست ها یا سرویس دوره ای سیستم استفاده می شود.
• گیج فشار آب و شیر قطع کننده (Water Supply Pressure Gauge / Shut-Off Valve)
  فشار آب ورودی را نمایش داده و امکان قطع جریان آب سیستم را فراهم می آورد.

عملکرد شیر خشک در سیستم اطفا حریق خشک:

شیر خشک مغز سیستم لوله کشی خشک است و تا زمانی که آتش واقعی برپا نشود، اجازه ورود آب به لوله ها را نمی دهد.

عملکرد شیر خشک قدم به قدم:

1. حالت عادی
   • لوله ها پر از هوای فشرده هستند.
   • فشار هوا بیشتر از فشار آب است.
   • شیر بسته می ماند و آب پشت شیر صف کشیده است، اما راهی به لوله ها ندارد.
2. وقتی اسپرینکلر عمل می کند
   • در اثر حرارت بالا، اسپرینکلر باز می شود.
   • هوای فشرده تخلیه می شود.
   • فشار هوا کاهش می یابد.
   • تعادل فشار به هم می خورد و شیر خشک باز می شود.
3. لحظه حساس
   • شیر خشک باز می شود.
   • آب وارد لوله ها می شود.
   • آب به اسپرینکلری که باز شده می رسد و آتش را مهار می کند.

اهمیت سیستم خشک

سیستم خشک در فضاهایی که احتمال یخ زدگی وجود دارد بسیار حیاتی است. چرا که لوله ها نباید همیشه پر از آب باشند، زیرا:

• یخ زدگی ممکن است باعث خرابی سیستم شود.
• ترکیدگی لوله ها می تواند به سیستم آسیب برساند.
• از کار افتادن سیستم در صورت بروز مشکلات ناشی از آب در لوله ها.

با استفاده از سیستم خشک، خطرات ناشی از یخ زدگی به حداقل می رسد و عملکرد مؤثر سیستم در شرایط اضطراری حفظ می شود.

سیستم پیش عملگر (Preaction System)

سیستم پیش عملگر ترکیبی از سیستم اعلام حریق و اسپرینکلر است و بیشتر در دیتاسنترها، اتاق های سرور و فضاهای حساس استفاده می شود. این سیستم تنها در صورت تشخیص حریق توسط دتکتورها و ارسال فرمان از پنل اعلام حریق، آب را به لوله ها وارد کرده و اسپرینکلرها را فعال می کند.

اجزای سیستم پیش عملگر مطابق تصویر

1. منبع تأمین آب (Water Supply Line)
   خط اصلی تأمین آب از مخزن، شبکه شهری یا بوستر پمپ آتش نشانی که پشت شیر پیش عملگر قرار دارد، آب را به سیستم وارد می کند.
2. شیر پیش عملگر (Preaction Valve)
   شیر کنترلی اصلی سیستم است که فقط با فرمان پنل اعلام حریق اجازه ورود آب به لوله های خشک را می دهد.
3. شیر قطع و تخلیه اصلی (Main Shut-Off & Drain Assembly)
   این شیر برای قطع جریان آب سیستم و تخلیه آب در زمان تست، سرویس یا تعمیرات استفاده می شود.
4. گیج و تجهیزات کنترلی شیر (Pressure Gauges & Valve Trim)
   این اجزا فشار هوا و آب را نمایش داده و وضعیت عملکرد شیر پیش عملگر را کنترل می کنند.
5. کمپرسور هوا / سیستم نیتروژن
   کمپرسور هوا یا سیستم نیتروژن مسئول تأمین فشار هوای لازم برای خشک نگه داشتن شبکه لوله کشی اسپرینکلر است.
6. پنل اعلام حریق و دتکتورها (Fire Alarm Control Panel & Detectors)
   دتکتورها حریق را تشخیص داده و فرمان الکتریکی برای فعال سازی سیستم پیش عملگر ارسال می کنند.
7. شیر تخلیه و تست (Test & Drain Valve)
   برای انجام تست عملکرد سیستم و تخلیه آب پس از فعال شدن یا آزمایش استفاده می شود.
8. اسپرینکلرهای خشک (Dry Sprinkler Heads)
   پس از ورود آب به شبکه، اسپرینکلرها در صورت افزایش دما فعال شده و عملیات اطفا حریق را انجام می دهند.

ویژگی های سیستم پیش عملگر

• کنترل دقیق: سیستم پیش عملگر به طور دقیق تشخیص می دهد که فقط در صورت بروز حریق آب وارد لوله ها شود.
• ایمنی بیشتر: این سیستم برای فضاهای حساس مانند دیتاسنترها و اتاق های سرور که حساسیت به رطوبت دارند، مناسب است.
• عملکرد هماهنگ: در این سیستم، ابتدا باید حریق تشخیص داده شود و سپس آب به لوله ها وارد می شود که از ورود آب به لوله ها در شرایط عادی جلوگیری می کند.

این سیستم برای جلوگیری از خسارت های احتمالی در فضاهای حساس و به خصوص در مکان هایی که تجهیزات الکترونیکی حساس وجود دارند، استفاده می شود.

سیستم دیلوج (Deluge System)

سیستم دیلوج یکی از انواع سیستم های آتش نشانی است که در آن تمام اسپرینکلرها به طور هم زمان فعال می شوند. این سیستم معمولاً در فضاهای صنعتی با ریسک حریق بالا و شرایطی که نیاز به پاشش سریع و گسترده آب دارند، استفاده می شود. سیستم دیلوج به دلیل ویژگی های خاص خود در مقایسه با سایر سیستم ها، از نظر طراحی و هزینه اجرای سیستم تأثیرات زیادی دارد.

توضیح اجزای Deluge Valve (مطابق تصویر)

1. ورودی آب (Water Inlet)
   آب از پمپ آتش نشانی یا شبکه اصلی به دیلوج ولو وارد می شود. اینجا آب همیشه آماده حمله است.
2. خروجی به سیستم (System Outlet)
   پس از باز شدن ولو، آب از این مسیر به کل سیستم هجوم می برد و به لوله کشی دیلوج و نازل های باز منتقل می شود.
3. بدنه اصلی دیلوج ولو (Deluge Valve Body)
   بدنه چدنی اصلی که مجموعه دیافراگم و مکانیزم کنترلی داخل آن قرار دارد. این بدنه، ستون فقرات سیستم است.
4. خط تریم کنترلی (Control Trim Line)
   لوله کشی کنترلی که فشار را به دیافراگم اعمال یا از آن تخلیه می کند. فرمان باز شدن ولو از این مسیر اجرا می شود.
5. گیج فشار خط کنترل (Control Line Pressure Gauge)
   این گیج فشار خط کنترل دیلوج ولو را نمایش می دهد تا از آماده به کار بودن سیستم اطمینان حاصل شود.
6. محفظه دیافراگم / کاور بالایی (Diaphragm Chamber / Cover)
   بخش بالایی ولو که دیافراگم داخل آن قرار دارد. با آزاد شدن فشار، این محفظه مسیر آب را کاملاً باز می کند.
7. سلونوئید ولو (Solenoid Valve)
   شیر برقی فرمان پذیر از پنل اعلام حریق که با فعال شدن دتکتورها، فشار کنترل را تخلیه می کند و دیلوج ولو را باز می کند.
8. شیر دستی فعال سازی اضطراری (Manual Release Valve)
   برای فعال سازی دستی دیلوج ولو در شرایط اضطراری یا قطع برق و خرابی سیستم اعلام حریق استفاده می شود.
9. سوئیچ آلارم جریان آب (Waterflow Pressure Switch)
   پس از باز شدن دیلوج ولو و عبور آب، این سوئیچ جریان آب را تشخیص داده و فرمان آلارم به پنل اعلام حریق ارسال می کند.
10. گیج فشار آب ورودی (Water Supply Pressure Gauge)
    این گیج فشار آب ورودی به دیلوج ولو را نمایش می دهد و عملکرد صحیح سیستم را کنترل می کند.

ویژگی های سیستم دیلوج

• فعال سازی هم زمان: در سیستم دیلوج، تمام اسپرینکلرها به طور هم زمان فعال می شوند که این ویژگی برای مقابله با حریق های شدید و سریع مفید است.
• مناسب فضاهای صنعتی: این سیستم برای فضاهایی که در معرض خطرات حریق بالا هستند، مانند صنایع شیمیایی یا پتروشیمی، کاربرد دارد.
• کنترل دقیق آب: سیستم دیلوج به گونه ای طراحی شده است که آب تنها پس از تشخیص حریق و فرمان از پنل اعلام حریق به سیستم وارد می شود.

این سیستم به دلیل ویژگی های منحصر به فرد خود در بسیاری از صنایع با ریسک بالای حریق و نیاز به پاسخ سریع، یکی از بهترین گزینه ها برای حفاظت از این نوع فضاها است.

نحوه اجرای لوله کشی اسپرینکلر (مرحله به مرحله)

اجرای لوله کشی اسپرینکلر باید بر اساس اصول مهندسی و طبق استانداردهای معتبر انجام شود. در اینجا مراحل استاندارد برای اجرای صحیح سیستم لوله کشی اسپرینکلر آورده شده است:

1. بررسی نقشه ها و محاسبات هیدرولیکی

اولین قدم در اجرای سیستم لوله کشی اسپرینکلر، بررسی دقیق نقشه ها و محاسبات هیدرولیکی است. این مرحله شامل محاسبه نیاز آبی سیستم، فشار مورد نیاز و تعیین ابعاد لوله ها و اجزا است.

2. جانمایی رایزرها و مسیرهای اصلی

در این مرحله، مکان نصب رایزرها و مسیرهای اصلی لوله کشی تعیین می شود. رایزرها باید به گونه ای جانمایی شوند که فشار مناسب در سراسر سیستم فراهم گردد و مسیرهای اصلی از نظر دسترسی و اجرا بهینه باشند.

3. اجرای ساپورت و آویزها طبق استاندارد

بعد از تعیین مسیر لوله ها، ساپورت ها و آویزها طبق استانداردهای مهندسی باید نصب شوند. این قطعات برای ثابت نگه داشتن لوله ها و جلوگیری از افتادگی و آسیب های احتمالی ناشی از وزن لوله ها ضروری هستند.

4. نصب لوله های اصلی و فرعی با شیب و فاصله صحیح

لوله های اصلی و فرعی باید طبق طراحی دقیق نصب شوند. در این مرحله، لوله ها باید با شیب و فاصله صحیح از هم نصب شوند تا جریان آب به صورت یکنواخت و بدون افت فشار انجام گیرد.

5. اجرای اتصالات و شیرآلات کنترلی

در این مرحله، اتصالات لوله ها و شیرآلات کنترلی مانند شیرهای قطع کننده، شیرهای چک و شیرهای تخلیه نصب می شوند. این تجهیزات برای کنترل جریان آب و تنظیم فشار در سیستم ضروری هستند.

6. نصب اسپرینکلرها در ارتفاع و فاصله استاندارد

اسپرینکلرها باید در ارتفاع و فاصله استاندارد از یکدیگر نصب شوند. این عمل بر اساس استانداردهای تعیین شده برای هر نوع فضا و سیستم انجام می شود تا عملکرد بهینه سیستم تأمین گردد.

7. انجام تست فشار (Hydrostatic Test)

بعد از نصب کامل سیستم، باید تست فشار هیدرواستاتیک انجام شود. این تست برای اطمینان از صحت اتصالات و لوله ها و جلوگیری از نشتی در سیستم انجام می گیرد. در این مرحله، سیستم با فشار بالاتری از فشار عملیاتی خود پر می شود و بررسی می شود که آیا نشت یا ضعف در اجزا وجود دارد یا خیر.

8. شست وشوی سیستم و تحویل نهایی

پس از انجام تست فشار و تأیید صحت عملکرد سیستم، باید سیستم شست وشو داده شود تا هرگونه آلودگی، خاک و مواد زائد از لوله ها خارج شود. سپس، سیستم آماده تحویل به مشتری یا مسئولان اجرایی است.

اجرای دقیق و مطابق با استاندارد این مراحل باعث می شود که سیستم لوله کشی اسپرینکلر به طور مؤثر و ایمن عمل کرده و از جان و مال افراد در برابر آتش سوزی محافظت کند.

استاندارد لوله کشی اسپرینکلر

لوله کشی اسپرینکلر باید مطابق با استانداردهای معتبر بین المللی و مقررات ملی انجام شود تا از عملکرد بهینه و ایمنی سیستم اطفا حریق اطمینان حاصل شود. مهم ترین استانداردها و مقرراتی که باید در این زمینه رعایت شوند عبارتند از:

1. NFPA 13

NFPA 13 مرجع اصلی طراحی و اجرای سیستم های اسپرینکلر است. این استاندارد به طور جامع به نحوه طراحی، نصب، آزمایش و نگهداری سیستم های اسپرینکلر پرداخته و معیارهای لازم برای سیستم های مختلف را مشخص می کند.

2. NFPA 20

استاندارد NFPA 20 در ارتباط با پمپ های آتش نشانی است. این استاندارد الزامات مربوط به انتخاب، نصب و عملکرد پمپ های آتش نشانی را بیان می کند تا اطمینان حاصل شود که پمپ ها قادر به تأمین فشار و دبی مورد نیاز برای سیستم های اسپرینکلر هستند.

3. مقررات ملی ساختمان (مبحث سوم)

در مقررات ملی ساختمان ایران، مبحث سوم به ایمنی در برابر حریق و الزامات مربوط به سیستم های اطفا حریق، از جمله لوله کشی اسپرینکلر، پرداخته شده است. این مقررات برای طراحی و اجرای سیستم های آتش نشانی در ساختمان های مختلف الزامات مشخصی ارائه می دهند.

4. دستورالعمل های سازمان آتش نشانی

سازمان آتش نشانی نیز دستورالعمل های ویژه ای برای طراحی و نصب سیستم های اطفا حریق در ساختمان ها و صنایع مختلف دارد. این دستورالعمل ها شامل راهنماهای اجرایی برای سیستم های اسپرینکلر و سایر تجهیزات آتش نشانی است.

موارد مشخص شده در استانداردها:

این استانداردها و مقررات موارد مختلفی را به صورت دقیق مشخص کرده اند، از جمله:

• قطر لوله ها: تعیین اندازه مناسب لوله ها برای تأمین دبی و فشار لازم.
• فاصله اسپرینکلرها: تعیین فاصله استاندارد بین اسپرینکلرها برای پوشش مؤثر.
• نوع ساپورت و مهار: نحوه نصب ساپورت ها و آویزهای لوله ها برای جلوگیری از افتادگی و آسیب.
• فشار تست: میزان فشار تست هیدرواستاتیک برای اطمینان از عملکرد صحیح سیستم.
• نوع متریال مجاز: انتخاب مواد مناسب برای لوله ها و اجزا، مانند جنس لوله ها، اتصالات و سایر اجزا که باید در برابر شرایط محیطی و حرارتی مقاوم باشند.

رعایت این استانداردها و مقررات در اجرای سیستم لوله کشی اسپرینکلر باعث می شود که سیستم به طور مؤثر و ایمن عمل کرده و از ایمنی ساختمان ها و افراد در برابر حریق محافظت کند.

کدام جنس لوله کشی اسپرینکلر بهتر است؟

انتخاب جنس لوله برای سیستم لوله کشی اسپرینکلر یکی از جنبه های حیاتی در طراحی و نصب این سیستم است. جنس لوله باید ویژگی های خاصی مانند مقاومت در برابر فشار، خوردگی و دمای بالا را داشته باشد. در ادامه، انواع مختلف لوله ها و ویژگی های آن ها آورده شده است:

1. لوله فولادی سیاه (مانیسمان یا درزدار)

• پرکاربردترین گزینه: لوله فولادی سیاه یکی از متداول ترین انتخاب ها برای لوله کشی اسپرینکلر است.
• مقاومت مکانیکی بالا: این لوله ها دارای استحکام و دوام بالایی هستند که آن ها را مناسب برای فشارهای بالای سیستم اسپرینکلر می کند.
• سازگاری با استانداردهای آتش نشانی: لوله فولادی سیاه با بسیاری از استانداردهای معتبر آتش نشانی سازگار است.
• نیاز به پوشش ضدخوردگی: لوله فولادی سیاه در برابر خوردگی حساس است و باید برای افزایش عمر مفید از پوشش ضدخوردگی استفاده کرد.

2. لوله گالوانیزه

• مقاومت بهتر در برابر خوردگی: لوله های گالوانیزه به دلیل پوشش روی که دارند، مقاومت بیشتری در برابر خوردگی و شرایط محیطی مرطوب یا خورنده دارند.
• هزینه بالاتر: این نوع لوله ها معمولاً قیمت بالاتری نسبت به لوله های فولادی دارند.
• مناسب برای پروژه های خاص: به دلیل ویژگی های خاص مقاومت در برابر خوردگی، لوله های گالوانیزه بیشتر در پروژه هایی که در معرض خوردگی بالا قرار دارند، استفاده می شود.

3. لوله CPVC

• سبک و مقاوم در برابر خوردگی: لوله های CPVC سبک وزن بوده و در برابر خوردگی مقاوم هستند، به ویژه در محیط هایی که نیاز به مقاومت در برابر مواد شیمیایی دارند.
• محدودیت دمایی و کاربری: این لوله ها محدودیت دمایی دارند و نمی توانند در دماهای بسیار بالا به خوبی عمل کنند.
• نیازمند تأییدیه خاص: استفاده از لوله های CPVC در برخی پروژه ها نیازمند تأییدیه های خاص و رعایت استانداردهای ویژه است.

جمع بندی: لوله کشی اسپرینکلر، قلب سیستم اطفا حریق

لوله کشی اسپرینکلر تنها یک بخش اجرایی نیست بلکه ستون فقرات سیستم اطفا حریق است. انتخاب جنس لوله مناسب، طراحی صحیح، و رعایت استانداردها تأثیر مستقیم بر ایمنی سیستم و حفاظت از جان و اموال در برابر حریق دارد.

اگر لوله کشی اسپرینکلر به درستی طراحی و اجرا شود:

• سیستم به موقع عمل خواهد کرد
• خسارت به حداقل خواهد رسید
• تأییدیه آتش نشانی بدون دردسر صادر می شود

در پروژه های صنعتی و ساختمانی، لوله فولادی استاندارد به عنوان انتخاب اول در نظر گرفته می شود، چراکه ترکیبی از دوام، هزینه مناسب و تطابق با استانداردهای آتش نشانی را فراهم می کند.